Met de dood voor ogen

Excuus dat ik nog eens terugkom op het nieuwsitem van Aswoensdag, twee weken terug. Op héél korte tijd werd ik toen hard aan het denken gezet. Een oudere heer zei daarin: “Er is er maar één ding dat echt telt: dat wat na dit leven komt…” Mijn tenen krulden zich in alle richtingen, en ik had willen roepen: “En dít leven dan?!” Ik geef het dus toe: ik ben geen fan van een theologie van het ‘aardse tranendal’. Daarvoor hou ik teveel van het leven. En jawel, dít leven, zoals het is.

Maar zoals wel vaker gebeurt, weerhoudt Ignatius van Loyola me ervan overhaaste conclusies te trekken. In zijn Geestelijke Oefeningen, in het hoofdstuk “Tweede Methode om een gezonde en goede keuze te doen”, staat namelijk het volgende: “Alsof ik op het punt sta te sterven, ga ik (…) na waaraan ik zou willen dat ik mij gehouden had, bij de keuze die ik nu wil doen”. Met andere woorden: als ik nu het één of het ander zou kiezen, hoe zou ik op mijn sterfbed naar dit leven terugkijken? De oefening is erop gericht zo vrij mogelijk te worden. Als ik me voorstel in het uur van de dood, dan is alles wat nu zo belangrijk lijkt, misschien minder dwingend. Misschien zie ik dan de dingen wel in hun juiste proporties. Eén voorwaarde is er wel, heel belangrijk: wie deze oefening doet moet door “liefde bewogen zijn”. De angst mag je niet door het lijf daveren, de gedachte aan de dood mag niet verlammend zijn. De vraag ‘na dit leven’ dient vooral om de zaak existentieel scherp stellen: wat wil ik nu écht doen met de positieve energie die God in mijn leven legt?

Ik moest terugdenken aan mijn eigen keuzeproces om jezuïet te worden. Op een bepaald moment zat ik helemaal vast in de vraag “wat binnen 20 jaar?” En het was waar: de vergrijzing van de religieuze leven, de kerkelijke situatie in de Lage Landen… Het ziet er allemaal niet zo makkelijk, laat staan rooskleurig uit. Toch was er één gedachte die het allemaal deed kantelen: “wat als ik het nu niet doe, hoe zou ik dan, over 20 jaar, naar mijn leven terugkijken? Misschien zal ik me verwijten vanuit angst een keuze te hebben gemaakt, omdat ‘ik heb het niet gedurfd’ ” De dood mag nog wat langer uitblijven dan 20 jaar, maar de gedachte aan ‘mijn hele leven’ had op één of andere manier een bevrijdend effect op me.

Soms lijkt de hele context rondom je tegen een verlangen of keuze in te gaan, soms lijkt je leven zo op automatische piloot, dat je je misschien afvraagt: ‘Is dit het nu?’ In beide gevallen is er misschien een gevoel van onbehagen, oppervlakkigheid, angst zelfs. Een stroom sleept je mee, je hebt het gevoel vast te zitten, en er is geen keuze meer. Misschien is het dan tijd uit die denkbeeldige stroom te stappen, en ze radicaal onder ogen te nemen: “waar stroomt dit leven heen?” Misschien kies je dan, bewuster gemotiveerd, terug voor die richting, misschien ook niet. Het gaat erom de vraag te stellen.

Voor wie meer wil weten over een avontuur met de Geestelijke Oefeningen: kijk hier eens.